صفحه اصلي > دانشجویان دانشگاه هرمزگان 
 


 

نقش هدایت تحصیلی وشغلی با توجه به ویژگی های فردی (استعداد ها ،علائق،جنسیت)

.مشاور فقط نقش مشورتی و راهنمایی فرد را به عهده دارد وهیچ گاه فرد راهنمایی شغلی و حرفه را به انتخاب شغل معینی وادار نمی کند.
نقش هدایت تحصیلی وشغلی با توجه به ویژگی های فردی (استعداد ها ،علائق،جنسیت)

حق مسلم هر انسانی است که شغلی را به طور آزادانه انتخاب نماید.برای آن که انتخاب شغل مسیر صحیحی را طی کند مشاور تحصیلی وشغلی باید فرد را از نیاز ها ی شغلی مملکت آگاه سازدورغبت ها واستعدادها ی فرد را به او بشناساند.مشاور فقط نقش مشورتی و راهنمایی فرد را به عهده دارد وهیچ گاه فرد  (1949 )راهنمایی شغلی وحرفه]1[را به انتخاب شغل معینی وادار نمی کند. به نظر سوپر  ای فعالیتی است که به آن وسیله اطلاعات لازم وضروری در باره مشاغل مختلف در اختیار مراجع قرار می گیرد.در جریان مشاوره فرد به خود شناسی نائل می آیدوتوانایی های خود و فرصت ها وامکانات استخدامی  را می شناسد وبه کمک مشاور با استفاده از تجزیه وتحلیل اطلا عات موجود به انتخاب آزمایشی شغلی   که برای فرد مناسب تر است موفق می شود.

مشاور شغلی و حرفه ای به دانش آموز کمک می کند تا بر اساس اطلاعات وشناسایی های حاصل از جریان مشاوره بتواند مناسب ترین وعاقلانه ترین تصمیم را در باره شغل آینده خود انتخاب نماید.تصمیم گیری زمانی عاقلانه ومناسب خواهد بود که فرد از توانایی ها ومحدودیت هایش آگاه باشد و امکانات شغلی جامعه را بشناسد.مشاور شغلی وحرفه ای علاوه بر اطلاع از فنون وروش های مشاوره باید قوه  تشخیص وقضاوت صحیح را نیز دارا باشد وبداند که چه موقع وچگونه اطلاعات شغلی وحرفه ای را در دسترس مراجع قرار دهد.


(1952)اصول زیر را در جریان مشاوره متذکر می
]2[شوستروم وبرومر  گردند:            
  1-ارائه اطلاعات در زمان مناسب.یعنی اطلاعات زمانی در اختیار مراجع قرار گیرد که مراجع آمادگی کامل برای درک و پذیرش آن را دارا باشد .برای این کار لازم است در زمینه شناخت مراجع وسایر موارد که به ایجاد روابط صمیمانه می انجامد ومراجع را نیز آماده می سازد اقداماتی مبذول گردد.

2-عینیت اطلاعات. اطلاعات ذهنی نمی تواند به مراجع کمک چندانی کند.با توجه به سن و موقعیت مراجع باید روشی انتخاب گردد که اطلاعات ارائه شده کاملا قابل درک واستفاده باشندبرای هر چه ملموس تر کردن این لطلاعات بهتر است از ابزاری مثل بروشورها ،فرهنگ مشاغل ،فیلم وتصاویر مختلف ،وخلاصه شغل استفاده نمود.

3-پیشنهاد حرف ومشاغل.پیشنهادات مشاور باید پس از شناسایی مراجع انجام گیرد تا نوع حرف و مشاغل پیشنهاد شده با علائق واستعداد مراجع زیاد بیگانه نباشد.پس از ارائه پیشنهاد عکس العمل های کلامی وغیر کلامی مراجع باید دقیقا مورد بحث وبررسی قرار گیرد واز آن ها نتیجه گیری به عمل آید.

4-اطمینان از درک اطلاعات.اطلاعات ارائه شده زمانی موثر ومفید خواهند بود که مراجع آن ها را درک نماید و به کار بندد.بهتر است گام به گام عمل کرده وتا زمانی که از درک کامل اطلاعات توسط مراجع اطمینان حاصل نکرده ایم اطلاعات بعدی را در اختیار او قرار ندهیم.بیان خلاصه ای از مطالب ارائه شده توسط مراجع  می تواند به ما اطمینان دهد که وی مطالب را به خوبی درک کرده است.
اثر ویژگی های فردی در هدایت تحصیلی وشغلی :
1- توانایی ذهنی : تحصیل در هر رشته و احراز هر شغل به میزان معینی از رشد وتوانایی ذهنی نیازمند است .ولازم است فرد از توانایی های ذهنی خود به طور نسبی آگاه باشد.
2- استعداد : رشته ها ومشاغل مختلف  استعداد را متشکل از عواملی نظیر
]3[به استعداد های خاص ومعینی نیاز دارندترستون  درک کلامی ،روابط اعداد ،تجسم فضایی ،سرعت انتقال ،روانی کلام ،قدرت حافظه واستنباط دانسته است.
 رغبت چنین تعریف شده است:« رغبت
]4[3- رغبت : در فرهنگ لغت وبستر  عبارت از تحریکی احساساتی است که با توجه وعلاقه زیاد نسبت به چیزی توأم باشد».رغبت زمانی ایجاد می شود که انسان چیزی را دوست بدارد ،آن شئ را مورد توجه قرار دهد ومشاهده کند،یا در باره ی آن چیز بیندیشد وسرانجام از آن لذت ببرد.رغبت دانش آموز به یک رشته یا شغل خاص باید کاملاٌ مد نظر قرار گیرد زیرا انگیزه ی فراوانی برای تلاش بیشتر در او ایجاد می کند.
شخصیت هر فرد
]5[4- شخصیت :به نظر گیلفورد   مجموعه ی ویژگی های یکتا ویگانه ای است که مختص آن فرد می باشد. برخی از عوامل سازنده شخصیت عبارتند از:استعدادها،طرزتلقی ها،رغبت ها،
خصوصیات جسمانی،نیازها وخلق وخوی فرد .افرادی برای انجام برخی از کارها مناسب نیستند.در این نوع مشاغل گاهی شخصیت افراد با نوع شغل سازگار نمی باشد.تحقیقات متعددی تاثیر شخصیت را در انتخاب نوع شغل مورد تایید قرار داده است.اهمیت خویشتن پنداری که بخشی از شخصیت فرد (1959)نیز تاثیر
]6[است در انتخاب شغل توسط سوپر(1953)مطرح شده وکومز و اسینگ  خویشتن پنداری را در پیدایش رفتارهای خاص مورد بحث وبررسی قرار داده اند.
5- توجه به واقعیت :مشاور بایستی دائما مراجع را با واقعیت مواجه سازد واو را از حقایق بیاگاهاند.عوامل گوناگونی ارزش واقعی گروهی از مشاغل را تحت تاثیر قرار می دهد مثل:
الف)به دلیل نداشتن اطلاعات کافی قضاوت صحیحی در باره ی رغبت واقعی نسبت به یک شغل خاص نخواهند داشت.
ب)عوامل گوناگون خارجی ارزش واقعی گروهی  از مشاغل را تحت تاثیر قرار می د هند.
ج)گاهی رغبت های دانش آموران ومراجعان بر اثر تقاضای والدین و یا خواست اطرافیان فرم  غیر واقعی  به خود می گیرند که فاقد هر گونه ارزش  علمی است.
با افزایش سن وتکامل انسان معمولا رغبت ها فرم  واقعی تری به خود می گیرند وانتخاب های فرد بیشتر به واقعیت نزدیک می شودزیرا به استعدادها وتوانایی ها ،امکانات ورغبت های شان توجه بیشتری مبذول می دارند.
6- عوامل محیطی :عواملی نظیر فرهنگ خانواده وطبقه ی اجتماعی و وضع جغرافیایی در انتخاب شغل فرد مؤثر می باشند.

جریان رشد انسان فرآیندی پیوسته وتکاملی است وتحصیل وانتخاب شغل نیز نظیر رشد، یک فرآیند می باشد و با عواملی نظیر ارزش های فردی ،واقعیات محیطی ،عوامل عاطفی وفرصت های تربیتی بستگی کامل دارد.به عقیده گینزبرگ و  سیر تکاملی انتخاب شغل سه مرحله دارد:]7[همکارانش
1-     (قبل
]8[مرحله رویائی  از سن 11 سالگی) . در این مرحله هر گونه انتخابی متکی بر رویا وخیالبافی است  و کودک ضمن بازی هایش بسیاری از شغل ها را تقلید می کند. انکار واقعیات،عدم توجه به توانایی ها  و استعدادها ونادیده گرفتن زمان از علائم این دوره می باشد که با افزایش سن توجه به واقعیت بیشتر می شود.
(11-18 سالگی)
]9[2-     مرحله آزمایشی  . مرحله ی رویایی پایه واساسی برای رسیدن به مرحله آزمایشی است.در این مرحله نوجوانان به خودکاوی پرداخته وبه دنبال رشته ها ویافتن مشاغلی می روند که احتمالا در آینده به آن ها اشتغال می ورزند.سرانجام فرا می گیرند که برای انجام برخی مشاغل مهارت و آمادگی بیشتری در آن ها موجود است.این مرحله به چهار دوره تقسیم می شود:
الف) رغبت:از سنین 11 ویا12 سالگی شروع می شوددر این دوره فرد به لزوم کار برای زندگی خود واجتماع پی می برد وخود را متقاعد می سازد که باید در آینده به انجام کاری بپردازد.
ب)صلاحیت : سنین 12 تا14 سالگی را شامل می شوددر این دوره نوجوان صلاحیت وشایستگی خود را برای انجام شغل مورد نظرش می سنجد وتوانایی ویا عدم توانایی خود را برای انجام شغل مورد نظر مورد آزمایش قرار می دهد.معمولا در این دوره رغبت های جدیدی که بیشتر با واقعیت توأمند جایگزین رغبت های قبلی می گردند.
ج) ارزش:این دوره سنین 15 و16 سالگی را شامل می شوددر این دوره نو جوان ارزش های اجتماعی را نیز مد نظر قرار می دهد وخود را متقاعد می سازد  که در سال های آینده باید به انتخاب  یکی از مشاغل مورد علاقه اش بپردازد که توانایی انجام آن را نیز دارد وبه بررسی تفاوت ها در ارزش های زندگی بر اساس اشتغال به مشاغل مختلف اقدام می نماید.
د) انتقال: بین سنین 17 تا18 سالگی به وقوع می پیوندد ودر این دوره فرد احساس می کند که باید به طور واقع بینانه ای شغل آینده اش را تعیین ومسئولیتی را عهده دار شود.و به آزمودن مهارت ها وتوانایی های خود اقدام می نماید واطلاعاتی در مورد مشاغل مختلف گرد آوری کرده وهر قسمت از اطلاعات را دقیقاً مورد بررسی قرار می دهد تا به انتخاب صحیح تری نایل آید.
3-مرحله واقع بینی  [10] (18-24سالگی)    این دوره به شدت تحت تأثیر تعلیم وتربیت ودوره های آموزشی فرد قرار می گیرد وبه چندین دوره  مکاشفه،تبلور و تعیین تقسیم می شود که در اینجا به خاطر احتراز از اطاله ی کلام به همین اندازه بسنده می کنیم.

گینزبرگ در ادامه تحقیقات خود به نتایج دیگری نیز دست یافت.از جمله این که رفتار پسران گروه محروم در دوره آزمایشی همانند ونظیر   رفتار پسران گروه مرفه بودگرچه انتخاب های گروه محروم متفاوت بودوهدف های تربیتی آنان در سطح پایین تری قرار داشت ولی از نظر زمانی ونحوه ی تکامل تاحدودی دو گروه  با هم   شباهت داشتند،همچنین مشکلات وراه حل های ارائه شده در دوره های صلاحیت ورغبت برای دو گروه با هم شباهت زیادی داشت.اما در دوره انتقال شباهت گروه ها زیاد مشخص نبود.مرحله واقع بینی با توجه به کمبود امکانات محیطی برای گروه محروم زودتر از گروه مرفه اتفاق افتاد.ولی این گفته در باره دوره های تبلور وتعیین صادق نبود.
گروه محروم به شدت  وبه مراتب بیش از گروه مرفه در انتخاب شغل به تجربیات گذشته ی خود متکی است.یعنی افراد گروه محروم با تأسی  بر مشاغلی که به طور تدریجی  ونیمه وقت انجام می دادند سعی داشتند از آن به عنوان الگویی برای شغل دائمی  وآینده خود استفاده نمایند وکمتر در جهت تغییر مسیر انتخاب گام برمی داشتند.لذا گروه محروم در انتخاب شغل و طی مراحل متعدد فعالیت وتلاش کمتری می نمودند.
نظر زنان در باره انتخاب شغل در مرحله آزمایشی با رفتار پسران 15-11 ساله شباهت بسیار داشت.وانتخاب های اولیه آن ها (در حدود 11 سالگی )کاملاٌ بر رغبت آن ها متکی بوده است وبعدها نظیر پسران به توانایی ها واستعدادهای خاص خود توجه نمودند.این بررسی نشان داد که بعد از دوره ی صلاحیت عامل جنسیت باعث تغییراتی در مسیر انتخاب شغل گردید. یعنی با فرا رسیدن دوره انتقال ،دختران به شدت به سوی ازدواج گرایش پیدا کردند در حالی که پسران در جهت انتخاب شغل پیش رفتند.یعنی دوره انتقال گرچه در دو گروه اتفاق افتاد ولی ماهیت آن متفاوت بود.توجهی که دختران در حدود سن 17 سالگی به ازدواج مبذول می دارند ،مشکل مهمی را در انتخاب وطرح ریزی شغلی و حرفه ای برای آن ها به وجودمی آورد.لذا دختران نمی توانند به طور واقع بینانه برای انتخاب شغل طرح ریزی دقیق انجام دهندزیرا آن ها در مسیر انتخاب  هر لحظه با امکان ازدواج رو به رو هستند.همچنین عواملی نظیر طرز تلقی شوهر نسبت به کار کردن همسرش ووضع مادی شوهر، نابسامانی هایی را در انتخاب و طرح ریزی شغلی دختران به وجود می آورند.لذا زنان به علت غیر قابل پیش بینی بودن وضع زندگی و نیز عدم اطمینان به اشتغال آینده خود ،در طرح ریزی  و انتخاب شغل با مشکلات بیشتری مواجه می باشند.در حالی که مردان با دقت واطمینان بیشتری می توانند در جهت طرح ریزی  وانتخاب شغل اقدام نمایند.همچنین این بررسی نشان داد که زنان در بیان هدف های شغلی خود از مردان فعال تر واز نظر گویایی ارجح تر هستند.
(1953) در باره عوامل شخصیتی که در انتخاب شغل مؤثرند
]11[اسمال  تحقیقی انجام داده ونتیجه گرفته که در پسران از سن یازده سالگی به بعد توجه به واقعیات افزایش می یابد.
 (1959)با استفاده از یافته های
]21[تیدمن واوهارا  تحقیقات خود امکان مقایسه استعدادها ،رغبت ها وارزشها با نمرات خودپنداری هر فرد را با توجه به سن وکلاس یافتند.همبستگی بین توانایی ها،رغبت ها ، با خودپنداری  با افزایش سن دانش آموزان فزونی گرفت.یعنی افزایش اطلاعات در زمینه های مختلف که انتخاب را باعث می شود با افزایش خودشناسی توأم بود.استعدادها وارزش های عمومی فرد به موازات یکدیگر افزایش می یابند.به نظر آنان پسران در سن پایین تر از آن چه که گینزبرگ تعیین نموده به مرحله سنجش واقعیت وارد می شوند.لذا اوهارا اظهار داشت که پسران بحث در باره امکان کاربرد طرح های شغلی وحرفه ای خود را در کلاس سوم آغاز می کننند.مرحله سازش به نظر اوهارا در سنین 12-13 سالگی انجام می پذیرددر حالی که به نظر کینزبرگ در سنین 16-17 سالگی این مرحله عملی می شود .همچنین اوهارا مرحله آزمایشی را در سن 9 سالگی به جای سن 11 سالگی اعلام کرد.و ارزش ها به جای آن که به گفته گینزبرگ در کلاس های دهم ویازدهم در ترجیح های شغلی مؤثر باشند در کلاس های پنجم وششم در ایجاد ترجیح ها دخالت می نمایند.

با توجه به مراحل گفته شده مشخص است که مرحله رویایی با دوران تحصیلات ابتدایی ومرحله آزمایشی با دوران تحصیلات راهنمایی(به خصوص دو دوره رغبت وصلاحیت مرحله آزمایشی) ودوران تحصیلات متوسطه مصادف هستند.کاربرد نظریه گینزبرگ در این است که به کودکان در مرحله رویایی و به نوجوانان در مرحله آزمایشی وواقع بینی اطلاعات کافی داده شود.ارائه اطلاعات  وگسترش دامنه دانسته های کودک می تواند موفقیت های آینده را افزونی بخشد.
تاریخچه مشاوره تحصیلی
انسان تنها موجودی است که با همنوعان خودبه تبادل نظر می پردازد وبرای شناخت وحل مشکلات خود با آنان مشورت وازراهنمایی آنان استفاده می کند .راهنمایی ومشورت درطول زندگی آدمیان مطرح بوده وآنان باکسانی که مورد قبول واعتمادشان بوده مشورت می کرده اند .باتوسعه علوم انسانی ورشدعلوم رفتاری به راهنمایی ومشاوره به عنوان شاخه ای مستقل ازعلوم رفتاری توجه شد. امروز راهنمایی ومشاوره به صورت حرفه ای یاورانه برای کمک به افرادی است که دررشد،سازگاری ،تصمیم گیری،روابط خانوادگی،مهارتهای اجتماعی وشیوه زندگی مشکلاتی دارند ومشاوره به این افراد کمک می کند تاراه حل مناسبی برای مشکلات بیابند.


دربین ممالک صنعتی،امریکای شمالی نخستین کشوری است که درآن مراکز ویژه راهنمایی ومشاوره تأسیس شده وازمیان افرادی که نخستین بار به ایجاد مرکز راهنمایی در آن سرزمین اقدام کرده اند باید از فرانک پاستور نام برد که درسال 1908 اولین مرکز راهنمایی راکه درحقیقت مرکز راهنمایی حرفه ای بود درشهر بوستن تأسیس گردید.
تاریخچه راهنمایی ومشاوره در ایران
سال 1332 را می توان مبدأ شروع راهنمایی به معنی خاص آن در کشور خود بدانیم درسال 1334 دراداره مطالعات وبرنامه ها دایره ای بنام دایره تحقیقات روانشناسی بوجود آورد که به تهیه برخی تستهای هوش وسنجشهای روانی مبادرت کردوسرانجام کنگره های منعقده درتابستانهای 37 و38 راهنمایی درمدارس راامری ضروری تشخیص دادومرکزراهنمایی در اداره کل تعلیمات متوسطه بوجود آمد. درسال 1347 اداره کل آموزش راهنمایی تحصیلی دروزارت آموزش وپرورش تأسیس گردید ودرسال 59 طی بخشنامه ای برنامه راهنمایی ومراکز مشاوره وراهنمایی تعطیل گردید. از ابتدای سال 67 ضروریت وجود مشاورین درمدارس احساس شد ومجدداً این رشته شروع به جذب دانشجو نمود.
 اهمیت وضروریت فعالیتهای راهنمایی ومشاوره درمدارس:
 یکی از نهادهای اجتماعی نهاد آموزش وپرورش است که مسئولیت مهمی درتربیت کودکان ،نوجوانان وجوانان بر عهده دارد .نگاه گسترده به نقش آموزش وپرورش به عنوان عاملی مؤثر در فعلیت بخشیدن به امکانات بالقوه وذاتی افراد انتقال اندوخته ی تجارب گذشتگان ارائه ارزشهای مطلوب،افزایش معلومات وایجاد مهارتهای لازم درافراد برای زندگی وبالاخره تسهیل مسیر حرکت وجودی آدمی به سوی کمال،اهمیت این نهاد اجتماعی را بیش ازبیش نشان می دهد. گسترش کمی آموزش وپرورش نشانگر گرایش واستقبال همگان به اثر بخشی این نهاد وگسترش کیفی آن ناشی ازتوسعه معارف ،علوم ورشد بی وقفه تکنولوژی است که این دو بر پیچیدگی وظرافت جریان آموزش وپرورش افزوده است.بنا براین برای تحقق اهداف تعلیم وتربیت ورشد شخصیت کودکان ونوجوانان باید ازخدمات راهنمایی ومشاوره بخوبی استفاده کرد. نقش راهنمایی در آموزش وپرورش افراد به حدی است که عده ای ازصاحب نظران آن را به نوعی تعلیم وتربیت گفته اند وبعضی راهنمایی راتسهیل کننده جریان تعلیم وتربیت می دانند. مهمترین عواملی که درضرورت فکرراهنمایی ومشاوره وتوسعه آن درنظامهای آموزش وپرورش موءثر بوده اند عبارتند از: 1- توجه به اصالت کودک وآموزش وپرورش وی 2- وجود تفاوتهای فردی دردانش آموزان وضرورت شناخت وتوجه به این تفاوتها درامرآموزش وپرورش 3- وجود استعدادهای عمومی واختصاصی دردانش آموزان وضرورت شناخت وپرورش تدریجی وسنجش آنها 4- رشد جمعیت وافزایش گرایشهاوعلاقه مندی به تحصیل درسطوح مختلف وگسترش علوم وتکنولوزی 5- تراکم وتنوع واحدهای درسی دررشته های تحصیلی وضرورت انتخاب مناسب 6- توسعه مشاغل وحرفه وضرورت انتخاب شغل مناسب 7- تغییرنگرشها وارزشهانسبت به انتخاب رشته های تحصیلی وانتخاب شغل 8-گسترش نیازهای جامعه به نیروی انسانی درسطوح مختلف مهارت 9- وجود مسائل ومشکلات جسمانی،عاطفی،اجتماعی،رفتاری،تحصیلی وخانوادگی دردانش آموزان .
راهنمایی درنظام آموزش وپرورش دونقش راایفا می کند: 1- کمک به فرد فرد دانش آموزان به منظور سازگاری با محیط،حل مسائل ومشکلات شخصی ،بروز وظهور استعدادها ورشد وتکامل آنان 2- کمک به دانش آموزان درانتخاب مناسبترین راه ازنظر رشته های تحصیلی وانتخاب مناسب شغلی وبرنامه ریزی وآمادگی برای زندگی
 خدمات راهنمایی:
 1-خدمات اطلاعاتی:منظور از این خدمت عرضه اطلاعات نظام یافته ای است تا دانش آموزان بتوانند آگاهی کافی نسبت به برنامه های درسی،رشته های تحصیلی،مقررات وآئین نامه های امتحانی،امکانات آموزشی،حرفه ای وشغلی بدست آورند.تاازروی بصیرت راهنمای مناسب راانتخاب کنند.عرضه اطلاعات لازم درزمینه روشهای صحیح مطالعه ویادگیری دروس درمدرسه ،اهمیت وارزش علم آموزی،اهداف وانگیزه های تحصیلی،آداب وروشهای برخورد انسانی درمحیط مدرسه،نوع مسایل مشترک دانش آموزان وچگونگی برخورد،مسایل وشیوه های تقویت اراده وراههای خودسازی درمدارس بسیاربجا وضروری خواهد بود.
2- خدمات مشاوره ای: هدف از این خدمت درمدارس برقراری ارتباطی اساسی بین دانش آموزان ومشاوران است . خذمات مشاوره ای خودشناسی دانش آموزان راتسهیل می کند ودانش آموزان رایاری می دهد تاازطریق ترکیب وتطبیق اطلاعات مربوط به خود ومحیط ،مشکلات خودرا باز یابندوحل کنندوبه تصمیم گیری مناسب بپردازند این امر مستلزم وجود مشاورانی است که برای این مهم تربیت وآماده شده اند تا دانش آموزان را درحل مشکلات واتخاذ تصمیم های معقول ومناسب یاری دهند. مشاوران رکن اصلی وپایه اساسی برنامه راهنمایی هستند.افرادی که براساس دانشهای نظری وتجارب علمی صلاحیتهای همه جانبه رابرای کمک به دانش آموزان ورفع مشکلات متعددومتنوع آنان باید داشته باشند مشاوران مدارس باید علاقه مند به دانش آموزان وآگاه به مراحل رشد وتربیت آنان،واقف به اصول ومبانی روانشناسی،تعلیم وتربیت وجامعه شناسی وقادربه بهره مندی ازاصول وفنون راهنمایی ومشاوره ودارای تجربه کاری باشند. مجموعه تلاش وکوششهایی که به شناخت استعدادها ورغبتهای دانش آموزان منجر میشود یاآنانرا درانتخاب رشته های تحصیلی ویا شغلی ورفع مشکلات شخصی وسازشی یاری می دهد جزووظایف مشاوران به حساب می آید. در حال حاضربرنامه راهنمایی ومشاوره درمدارس متوسطه در سه بعد تحصیلی،شغلی وتربیتی انجام می گیرد وامید است که بتوان این برنامه را به دیگر مقاطع نیز توسعه داد.
 نقش مشاوردرمدارس: مشاوران باتسهیل جریان رشد همه جانبهء فرد،آموزش مهارتهای زندگی فردی ،اجتماعی ،کاهش وحذف موانع رشد،خودشناسی ومحیط شناسی وارائه سایر خدمات یاورانه ،روانشناختی درمدارس نقش بسیارحساسی دارند.عمده ترین اهدافی که می توان ازطریق خدمات راهنمایی ومشاوره به آنها دست یافت عبارتند از:
 الف: رشد وتوسعه قوای فکری ومعنوی وعقلی دانش آموزان: 1- ایجاد پیشرفت درکسب مهارتهای مطالعه 2- راهنمایی دانش آموز برای انتخاب رشته های تحصیلی 3- طرح ریزی برای انتخاب دروس،برای ادامه تحصیلات 4- ترغیب دانش آموز برای بهره برداری خویش بینانه وخلاقانه از نیروی خویش .
ب: رشد وتوسعه مهارتهای شغلی وحرفه ای دانش آموز: در این زمینه مشاور به دانش آموز کمک می‌کند با اطلاع از ویژگیها و شرایط خود ، رشته‌ها و شرایط جامعه تصمیم مناسبی در مورد انتخاب رشته تحصیلی‌اش اتخاذ کند. چنین فرایندی چه در دوره راهنمایی و چه در سال اول دبیرستان و برای انتخاب رشته تحصیلی دوره متوسطه صورت بگیرد و چه برای انتخاب رشته دانشگاهی تفاوت چندانی نمی‌کند. آشنایی مشاور با ویژگی ها و مقررات موجود مربوط به هر دوره ( راهنمایی ،متوسطه یا دانشگاهی) بسیار حائز اهمیت است. مشاور تلاش می‌کند علاوه بر اینکه مراجع را از جنبه‌های مختلف هوشی ، استعداد و علایق شناسایی کند بلکه این شناخت را با شناختهای خود دانش آموز درهم می‌آمیزد و با در نظر گرفتن مقررات بیرونی و شرایط ویژه جامعه اقدام به تصمیم گیری کنند.
ویژگیهای خود دانش آموز که باید شناسایی شوند عبارتند از: میزان بهره هوشی ، نمرات تحصیلی او ، تعیین نقاط قوت و ضعف او در دروس مختلف ، بررسی علایق و استعدادهای او در زمینه رشته‌ها و مشاغل. برای اینکار گاهی مشاور از آزمونهایی چون تست هوش ، آزمون رغبت سنج و آزمونهای سنجش استعداد کمک می‌گیرد. از سوی دیگر باید دانش آموز شناخت کاملی نیز از خود رشته تحصیلی بدست آورد. اینکه چه دروسی در آن مطالعه می‌شوند، آینده شغلی آن چیست؟
وظایف مشاوران: 1- یاری کردن دانش آموزان تا ازتوانائیهاوعلائق حرفه ای خویش آگاه شوند. 2- یاری کردن دانش آموزان تا ازموقعیتها وفرصتهای استخدامی وشغلی جامعه مطلع شوند. 4- یاری کردن دانش آموزان تا بر اساس شناسایی خویش وفرصتهای حرفه ای به توسعه وپیشرفت در حرفه وشغل خود بپردازدوطرحها وتصمیمات خود را مؤثر سازد.
 ج: رشد وتوسعه شخصیت دانش آموز: 1- یاری کردن دانش آموز تابرای خود به عنوان عضوی از جامعه احترام قائل شود. 2- یاری کردن دانش آموز تادرایجاد روابط ومناسبات متقابل داری شایستگی شود. 3- همکاری با معلمان درتدارک محیط سالم ومساعد درکلاس تا به رشد روانی دانش آموزان کمک شود. 4- ارتباط با والدین به منظور ایجاد شناخت رفتارهای طبیعی ونیازمندیهای روانی جوانان. نقش مشاور درامور تحصیلی:
 دانش آموزان درجریان تحصیل با مشکلات زیادی مواجه می شوند که مشاور می تواند دررفع این مشکلات کمکهای مؤثری به دانش آموزان ارائه دهد که پاره ای ازاین مشکلات را می توان به شرح زیر شمرد.
 1- ضعف پایه ی تحصیلی: در مورد چنین دانش آموزانی مشاور باید برای فراگیری دروس پایه از نقطه ای که ضعف دارد برنامه ریزی کند ویا کمک خانواده ضعف پایه اورا جبران کند. فشار آوردن ووادار کردن دانش آموز به زحمات شبانه روزی درسطح بالای تحصیلی بدون توجه به پایه بی فایده است .آماده کردن دانش آموز واولیای وی برای چنین برنامه ای نیاز به جلسات مشاوره ای دارد که متولی آن مشاور مدرسه است.
2- کمبود یانبود انگیزه تحصیلی:دانش آموزانی وجود دارند که ازنظر هوشی درحد طبیعی وظرفیت لازم برای یادگیری را دارند،اما انگیزه ای برای درس خواندن ندارند. درمورد اینگونه دانش آموزان که تعدادشان نیز کم نیست مشاورباید علت تنبلی راحستجو وبرای درس خواندن آنها ایجاد انگیزه کند.تشویق کردن به انحای مختلف،ایجادزمینه های موفقیت برای دانش آموز ودرمجموع به کار بردن انگیزه های طبیعی می تواند کارسازباشد .مشاوران دربعد پیگیری اولیه با آموزش مهارتهای زندگی وبا ارائه خدمات راهنمایی مشاوره واطلاع رسانی در زمینه های تربیتی،تحصیلی وشغلی وتسهیل روند ارضای نیازهای اساسی دانش آموزان،ازجمله شکوفایی استعدادهاوتوانمندیها،احساس خود ارزشمندی واعتماد به نفس، خود شناسی وارتقای سلامت روانی آنان نقش مؤثری را ایفا می کند .اینگونه خدمات ازطریق تدریس درس مهارتهای زندگی درقالب ساعت پرورشی،اجرای آزمونها وانجام فرایند هدایت تحصیلی واطلاع رسانی شغلی وآموزش فرایند برنامه ریزی تحصیلی وطرح ریزی شغلی درفرصتهای مناسب اجرا می شود.(جلالبی 1384)
 نقش مشاوران درتأمین بهداشت روانی دانش آموزان:
 دانش آموزانی از سلامت روانی برخوردارهستند که اولاٌ خودرا فردی ارزشمند وقابل احترام بدانند وبه توانائیهای خود اطمینان داشته باشند.ثانیا بتوانند بدون دغدغه خاطر وناراحتی با واقعیات زندگی مواجه شوند وکل وجودشان را همانگونه که هست بشناسند وبپذیرند،ثالثاٌ با ارامش خاطر واحساس امنیت وبا شوق وامید زندگی کنند.دانش آموزی که با بحران ومشکل روانی مواجه است توانایی ایستادگی دربرابر فشارهای وارده را ندارد ودرحل مشکلات به طور منطقی وسنجیده عاجز است وتعادل روانی بهم خورده ای دارد .چنین دانش آموزی جهت حل مشکل وبرقراری تعادل به مشاوره نیاز دارد. مشاورین ازعوامل مؤثر تأمین بهداشت روانی دانش آموزان درمدارس می باشندتفکیک و مرز بندی دقیق بین راهنمایی و مشاوره تحصیلی با سایر ابعاد راهنمایی و مشاوره ازجمله راهنمایی و مشاوره تربیتی - شغلی و حرفه ای اصولی و منطقی نیست .مشکلات دانش آموزان زنجیره ای از عوامل فردی و اجتماعی است که نیازمند دیدی جامع نگرو نظام مند به استعدادها و توانائیهاو علائق- شخصیت - ساختار و وضعیت خانواده و سایر متغیرهای محیطی است . مشاور مدرسه با آگاهی از ارتباط تنگاتنگ مشکلات تحصیلی با زمینه های روانی -اجتماعی دانش آموزان , با استفاده از متون و روشهای راهنمایی و مشاوره از طریق- شیوه های مختلف فردی گروهی و خانوادگی به دانش آموزان کمک می کند تا با بررسی های همه جانبه مشکل بتوانند راه حل یا راه حلهای مناسب را انتخاب و برای اجرای آنها برنامه ریزی نمایند و در نهایت عملکرد دانش آموزان در ابعاد مختلف بهبود یابد .(جلالی 1384)
نتیجه گیری:
با توجه به مراحل رشد وخصوصیات هر دوره که در این مقال ذکری از آن ها رفته است می توان نتیجه گرفت که ارائه ی هر چه بیشتر اطلاعات شغلی وتحصیلی وکمک به خویشتن شناسی هر دانش آموز  در دوره ی راهنمایی تحصیلی می تواند دیدی منطقی واصولی برای اتخاذ  تصمیم گیری صحیح به وی بدهد.یک دانش آموز که از مرحله رویایی تا حدود زیادی خارج شده وامکانات محیطی خود وظرفیت های وجودی خویش را شناخته باشد،با کمک مشاور ،معلم وخانواده می تواند تا حدودی مسیر پیشرفت خود را پیش بینی وفعالیت های خود را با آن هماهنگ نماید .در این راستا داشتن اعتماد به نفس برای رفع موانع امری ضروری است .بسیاری از افراد بوده اند که با تلاش فراوان توانسته اند افراد باهوش تر از خود را پشت سر بگذارند.به این ترتیب فرد می تواند به این نتیجه برسد که اگر لازم باشد باید حتی دروسی راکه به آن ها علاقه ی کمتری دارد نیز دنبال کند ودر برابر مشکلات مقاومت کند تا بتواند به اهداف خود نائل آید،این مهم بدون ایجاد انگیزه های قوی وپایدار ی که مبتنی بر واقعیات باشد به دست نمی آید.. درک این مطلب به دانش آموز نشان می دهد که اثر محدودیت ها را می توان تا حدود زیادی کاهش داد ودر عین حال از امکانات موجود خود مثل هوش واستعداد وشرایط مناسب محیطی وتوانایی های منحصر به فرد خود وتقویت کردن انگیزه ای که از علایق فرد سرچشمه می گیرد  حداکثر استفاده را بکند.به وجود آوردن شرایطی که دانش آموز را با این امکانات به طور جدی تری  آشنا سازد از وظایف اصلی یک مشاور است.
دانش آموزی که به مرحله واقع بینی رسیده است می تواندبه درک صحیحی از هوش ،استعداد ،تواناییهای جسمی و خصوصیات روانی وعاطفی واجتماعی خود برسد وبرای رسیدن به شناخت کامل تری از خود به کمک خانواده ،معلمان ومشاوران نیازمند است.علاوه بر این شناخت سنت ها ،قواعد اجتماعی ،رفتارهای اجتماعی مورد قبول جامعه وایجاد انطباق با آن ها ویادگیری رفتار های مناسب برای برخورد با رفتار های اشتباه دیگران به فرد اعتماد به نفس و امکان رفتار سنجیده ای را می بخشد که بتواند تصمیم گیری های واقع بینانه تر وپایدارتری را تا حد امکان بگیرد.
در این میان نمی توان به تاثیر جنسیت در تصمیم گیری برای آینده بی اعتنا بود ،تحقیقات نشان داده است  که با افزایش سن، دانش آموزان دخترنسبت به دانش آموزان پسر بیشتر به تاثیر رشته وشغل انتخابی در زندگی وخانواده ی آینده ی خود می اندیشند وعلایق خود را با این عوامل تطبیق می دهند تا دچار مشکلات کمتری در ارتباط با همسر وفرزندان خود باشند .هر چند همه ی خانم ها در این زمینه توفیق نمی یابند ویا علاقه به یک رشته تحصیلی  ویا یک شغل خاص آن قدر زیاد است که مسائل دیگر را تحت الشعاع قرار می دهد.بررسی مسائلی که در پی احراز یک شغل یا انتخاب یک رشته تحصیلی پدید می آید به دانش آموزان کمک می کند تا با توجه به همه ی جوانب تصمیم گیری نمایند.
پیشنهادات:
1-گسترش خدمات مشاوره شغلی واستفاده از مشاوران متخصص در مدارس راهنمایی تحصیلی (درابتدا می توان ازیک مشاور در دو یا سه مدرسه همجوار استفاده نمود.)
2آموزش مهارت های زندگی متناسب با دوره ی راهنمایی.
3-برگزاری کلاس ها وسمینارها یی در ارتباط با آخرین اطلاعات شغلی در سطوح مختلف
4-دراختیار قرار دادن اطلاعاتی درزمینه ارتباط دروس مختلف با شغل های گوناگون.تا مشاوران بتوانند علت خواندن دروس خاصی را در رابطه باهر شغلی برای دانش آموزان تشریح نمایند.
5-اطلاع رسانی از منابع سازمان های مختلف ارائه دهنده تسهیلات.
6-دعوت از افراد موفق در هر رشته برای حضور در کلاس تا مراحل مختلف فعالیت های خود تا رسیدن به این موقعیت را برای دانش آموزان توضیح داده ودشواری هایی که بر آن ها فائق آمده اند ذکر نمایندوهمچنین امکاناتی که استفاده از آن ها اجتناب ناپذیر بوده است..
7- در صورتی که انتخاب های اولیه دانش آموزان بسیار خارج از دسترس آنان باشد می توان بسیاری از  شغل ها و رشته های مرتبط با آن انتخاب ها را که قدرت دستیابی به آن ها  را دارند پیشنهاد وخصوصیاتشان را توصیف نمود.این امر منجر به خود شناسی شغلی وهمطراز شدن استعدادها وعلایق شغلی خواهد شد.
8-با توجه به علاقه ی دانش آموزان در صورت ضعف در درس خاصی راهکارهایی برای پیشرفت در آن درس به وی نشان داده شود که این امر مستلزم آشنا بودن مشاور با معلمان متخصص می باشد.
9-امروزه بسیاری از دانش آموزان با رایانه به راحتی کار می کنند ومی توانند بسیاری از اطلاعات مورد نیاز خود را از طریق اینترنت بدست آورند.در این مورد مشاوران با معرفی سایت های مناسب به دانش آموزان می توانند کار گشا باشند.این راهی بسیار ارزان ،راحت ودر دسترس است.
10-همکاری تنگاتنگ واحدهای پژوهشی دانشگاه ها با آموزش وپرورش ومشاوران مدارس برای ارائه ی راهکارهای مناسب هدایت تحصیلی وشغلی.
11-معرفی ادارات وسازمان هایی که در رابطه با شغل مورد علاقه دانش آموز فعالیت می کنند تا وی بداند در صورت احراز چنین شغلی باید با چه موسسات یا اداره ای در ارتباط قرار گیرد.
12-ارائه امکانات آموزش مشاغل علاوه بر اینترنت از طریق بروشورهای شغلی ،برد های تخصصی مشاغل.
13- تشکیل یک بانک اطلاعاتی شغلی در سیستم آموزش وپرورش کشور.
14-همه ی این اقدامات باید بر اساس یک برنامه‌ریزی خاصی صورت ‌بگیرد و می‌توان ‌گفت که زیربنای یک برنامه‌ریزی خوب را نیازسنجی تشکیل می‌دهد ،واگر این زیربنا به خوبی انجام‌ پذیرد بقیه مراحل نیز به خوبی انجام‌ خواهد ‌پذیرفت و اگر عکس آن اتفاق ‌بیفتد بقیه مراحل برنامه نیز ناقص خواهد ‌بود و مشکلات عدیده‌ای به همراه خواهد داشت و باعث به هدر ‌رفتن وقت و سرمایه خواهد شد. بنا بر این در ابتدا باید به وسیله ی پرسشنامه هایی از نظرات دانش آموزان ،والدین ومعلمان مطلع شویم وسپس برنامه ریزی را شروع نماییم.
15-نقش تغییر و دگرگونی را به عنوان زیر‌بنای‌ اصلی توسعه نمی‌توان انکار ‌کرد و هر کشوری که می‌خواهد به مرحله توسعه برسد باید پدیده تغییر را در همه اجزاء خود وارد‌ کند. از آنجا که تغییر در سیستم آموزش هر کشوری بر اساس علم روز می تواند دگرگونی فرهنگی و اجتماعی ،اقتصادی را از طریق دانش ‌آموختگانش به بستر جامعه تزریق کند. فرایند توسعه‌ جامعه در کشورهای جهان ‌سوم پدیده‌ای بغرنج ، پیچیده و در عین‌حال اساسی و استراتژیک می‌باشد، هسته ‌مرکزی فرایند توسعه در این مرحله از تکامل اجتماعات بشری (اعم از جهان سوم و جهان پیشرفته )به‌میزان و سطح بهره‌گیری از نتایج علوم وتکنولوژی و درعرصه‌های مختلف فعالیت صنعتی، تولیدی ،خدماتی بستگی مستقیم پیدا نموده ‌است .با این اعتبار توانمندی و کمیت نظام آموزش ‌ملی هر کشور (یعنی مجموعه آموزشهای‌ رسمی و آموزشهای غیر‌رسمی) در تکامل ‌کیفی نیروی ‌انسانی (درعرصه ‌مدیریت نیروی ‌انسانی ماهر و متخصص در کلیه زمینه‌ها)از اهمیت ریشه‌ای و اساسی بر‌خوردار ‌است (گلابی،1369)بنابر این انعطاف پذیری نظام آموزشی کشور در ارتباط با تغییرات اساسی به وجود آمده امری حیاتی واجتناب ناپذیر است که توجه هر چه بیشتر مدیران ارشد نظام را می طلبد.

نویسنده :سهیلا محمدی توچایی کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی
 آموزش وپرورش منطقه 6 تهران   -   دبستان غیر انتفاعی پویش  


منابع  فارسی:
1-شفیع آبادی،عبدالله (1374)،راهنمایی تحصیلی وشغلی،تهران ،انتشارات رشد
2-شهیدی ،عطیه؛ ترابی ،مهدی(1385)استفاده بهینه از دوران تحصیل .جهاد دانشگاهی
3-شهیدی ،عطیه؛ ترابی ،مهدی(1385) برنامه ریزی شغلی در قرن 21 . جهاد دانشگاهی
4-مشاوران ایران بزرگ ،ضرورت مشاوره تحصیلی                    (1384)    
http;//daneshnameh.roshd.ir/mavara                                                                    
5-جلالی ،فاطمه (1384)آموزش وپرورش استان هرمزگان ،نقش مشاور در امور تحصیلی وتربیتی دانش آموزان. 
Counselling Center and Psychological Services                                    
6-سازمان آموزش وپرورش استان قزوین . برنامه کارشناسی مشاوره در زمینه بهبود وضعیت تحصیلی در پایه اول متوسطه (1384) 
7-کار آفرینی (1384)
www.Kay hanneews.ir
8-گلابی ،سیاوش (1374)
9-کرمی ،ابوالفضل(1382)،آشنایی با آزمون های روانی و آزمون سازی
10-مهدی نژاد قوشچی،رحمان (1385) بررسی نیازهای دانشجویان جهت اشتغال موفق پس از تحصیل
  
Bazar Kar Portal Site                                                                
 منابع خارجی:
1-
Guidance and School Counseling –A Brief History of School Guidance and Counceling in the United State.                   (2007)                                              
2-
Vocational guidance

 

  • تاریخ درج خبر: دوشنبه ١٦ ارديبهشت ١٣٩٢
  • شماره خبر: ٢٥٥٤٥٧
  • تعداد بازدید: 24471
کاربر مهمان
1396/02/25 21:12
0
1
خوب و مفید بود.دمتون گررررررررررررم!!!!!
کاربر مهمان
1395/11/13 17:1
1
0
باید چه ترازی را بیاوریم تا در تجربی قبول شویم؟ با تشکر
کاربر مهمان
1395/10/14 21:0
4
4
مطلبا بدرد من ک نخورد
کاربر مهمان
1395/02/06 10:8
2
2
خوبه
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




پربازديد ترين
  • نقش هدایت تحصیلی وشغلی با توجه به ویژگی های فردی (استعداد ها ،علائق،جنسیت) ( 24467 )
  • بزرگداشت هفته دفاع مقدس ( 21624 )
  • گران قیمت ترین گوشی موبایل در جهان / تصاویر ( 15382 )
  • اولین همایش فرهنگ و شعر عاشورایی (هم نوا با نی نوا) ( 14568 )
  • برگزاری اولین کارگاه نشریات دانشجویی دانشگاه هرمزگان ( 14506 )
  • سرپرست جدید دانشگاه هرمزگان منصوب شد. ( 14409 )
  • پرواز به مقصد آسمان ( 13853 )
  • گرافیک: نصب هرگونه وعده دروغ، پیگرد الهی دارد ( 13513 )
  • اولین همایش فرهنگ و شعر عاشورایی "هم نوا با نی نوا" برگزار گردید. ( 13076 )
  • تریبون آزاد/گفتگوی آزاددانشجویی ( 13039 )
  • دستاوردهای کلان انقلاب اسلامی-سطح منطقه ای ( 12798 )
  • سبک زندگی دانشجویی١ ( 12722 )
  • گزارش نهایی سانحه جاده قم منتشر شد/ معرفی مقصران حادثه مرگبار ( 12692 )
  • تصویر منحصربفرد و زیبا از داخل حرم امام حسین/عکس ( 12560 )
  • نقش مرد در حجاب زن و زیبایی زن در شخصیت مرد ( 12112 )
  • مفهوم وتبارشناسی تاریخی جنبش دانشجویی ( 11979 )
  • کدام دانشگاه ها در سال 92 ترم تابستانی برگزار می کنند؟ ( 11834 )
  • مهارتهای زندگی ( 11814 )
  • اجرای تنها نامه بدون "بسم الله..." امام خمینی(ره) ( 11526 )
  • زیر پوست ازدواج سفید ( 11367 )
  • آخرين مطالب
  • ثبت نام عتبات دانشگاهیان
  • برگزاری جشن بیعت
  • یادواره شهدای گمنام دانشگاه هرمزگان
  • مراسم غبارروبی مزار شهدای گمنام
  • آغاز ثبت نام عتبات دانشگاهیان
  • برگزاری مراسم شب قدر بیست و یکم
  • برگزاری مراسم شب قدر
  • سفره ی افطار دانشجویی
  • برگزاری کرسی آزاد اندیشی
  • برگزاری جشن بزرگ مبعث
  • برگزاری مراسم اعتکاف
  • ثبت نام اعتکاف دانشگاهیان
  • مراسم شهادت حضرت فاطمه(س)
  • برگزاری مراسم شبی با شهدا
  • برگزاری مراسم شبی با شهدا
  • مصاحبه ی حجت الاسلام والمسلمین عبادی زاده
  • برگزاری مراسم هم اندیشی وحدت حوزه و دانشگاه
  • رهبر انقلاب در دیدار مسئولان
  • همایش استانی هفته ی وحدت اسلامی
  • جشن هفته ی وحدت
  • ثبت نام عتبات دانشگاهیان
  • برگزاری نشست مهدویت
  • کانال تلگرامی نهاد دانشگاه راه اندازی شد
  • همایش مسلمانان و حقوق بشر
  • همایش دانشجو و توسعه ی سیاسی و اجتماعی برگزار گردید
  • تریبون آزاد با موضوع دانشجوی انقلابی، آری یا خیر برگزار گردید
  • گزارش تصویری غبارروبی مزار شهدای گمنام
  • جلسه هم اندیشی "جنبش دانشجویی از گذشته تا به حال" + تصاویر
  • نمایشگاه تصویری و محتوایی روایت مصباح
  • همایش رسالت دانشجوی انقلابی برگزار گردید
  • جاماندگان پیاده روی اربعین
  • بدرقه ی کاروان پیاده روی اربعین دانشجویان استان هرمزگان
  • طرح های اربعین
  • آغاز به کار سیزدهمین اجلاس مهندسی ساخت و تولید ایران در دانشگاه هرمزگان
  • نتیجه اعتماد به مستکبرین
  • بالای صفحه